अभिजित कुंटे: पुण्याचा ग्रँडमास्टर बुद्धिबळातला ‘ध्यानचंद’

२३ नोव्हेंबर २०२१

वाचन वेळ : ५ मिनिटं


नामवंत बुद्धिबळपटू अभिजित कुंटे यांना यंदा संघटकांसाठीच्या मेजर ध्यानचंद पुरस्काराने गौरवण्यात आलंय. हा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळवणारे ते पहिले बुद्धिबळपटू आहेत. एवढं मोठं यश मिळूनही त्यांचे पाय जमिनीवरच आहेत. महाराष्ट्रातल्या नैपुण्यवान खेळाडूंना चांगल्या मार्गदर्शकाची आवश्यकता आहे, हे ओळखूनच त्यांनीही प्रशिक्षकाच्या भूमिकेवर जास्त लक्ष केंद्रित केलंय. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचे खेळाडू घडले आहेत.

मेजर ध्यानचंद यांचं नाव डोळ्यासमोर येताच आपल्याला भारतीय टीमसाठी केवळ आणि केवळ सुवर्णपदक जिंकण्यासाठी लढणारे हॉकीचे जादूगार दिसतात. अशा महान खेळाडूंपासून प्रेरणा घेत सतत खेळ आणि खेळाडूंच्या विकासाचं ध्येय डोळ्यासमोर ठेवत काही खेळाडू प्रयत्न करत असतात. पुण्याचा ग्रँडमास्टर अभिजित कुंटे यांची अशाच खेळाडूंमधे गणना केली जाते. आतापर्यंत ते आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी बुद्धिबळाच्या विकासासाठी केलेलं काम खरोखर अतुलनीय आहे.

अभिजित कुंटेंची भरगच्च कामगिरी

ब्रिटिश अजिंक्यपद स्पर्धेत विजेतेपद, राष्ट्रकुल अजिंक्यपद स्पर्धेत एक रौप्य आणि एक कांस्यपदक, आशियाई सांघिक स्पर्धेमधे सात पदकं, आशियाई वैयक्तिक अजिंक्यपद स्पर्धेत कांस्यपदक, दोन वेळा राष्ट्रीय अजिंक्यपद, चार वेळा बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड स्पर्धेत भारताचं प्रतिनिधित्व, जागतिक अजिंक्यपद आणि वर्ल्डकप स्पर्धांमधे सहभाग अशी भरगच्च कामगिरी खेळाडू म्हणून अभिजित यांनी केली आहे.

भारतीय टीमबरोबर प्रशिक्षक आणि व्यवस्थापक, केवळ भारतात नाही तर जागतिक स्तरावरच्या खेळाडूंनी ज्या स्पर्धेची दखल घेतली अशा महाराष्ट्र लीग स्पर्धांचा प्रवर्तक, ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धांसाठी भारताच्या संभाव्य गुणवान आणि होतकरू खेळाडूंना सर्वतोपरी मदत करण्यासाठी स्थापन केलेल्या लक्ष्य फाऊंडेशनचा संस्थापक या भूमिकांमधेही त्यांनी आपल्या संघटन शैलीचा ठसा उमटवलाय.

त्यामुळेच की काय, त्यांना यंदा संघटकांसाठी असलेल्या ध्यानचंद पुरस्काराने गौरवण्यात आलं आहे. हा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळवणारे ते पहिले बुद्धिबळपटू आहेत. एवढं मोठं यश मिळूनही त्यांचे पाय जमिनीवरच असतात. सदैव हसतमुख आणि इतरांसाठी मदतीला ते तत्पर असतात.

हेही वाचा: ख्रिश्चनांच्या पंढरीत अवतरलीय धर्मगुरूंची क्रिकेट टीम

प्रसिद्धीपेक्षा बुद्धिबळाच्या प्रसारावर लक्ष

अभिजित यांची बहीण मृणालिनी या मोहन फडके सरांकडे बुद्धिबळ शिकायला जायच्या. त्यांच्याबरोबर सोबत म्हणून अभिजित जायचे. खरं तर त्यांना क्रिकेट आणि इतर खेळांची आवड होती. मात्र मृणालिनीबरोबर त्यांना बुद्धिबळाची विलक्षण ओढ निर्माण झाली. पाहता पाहता या भावंडांनी राज्य, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चमकदार कामगिरी करत पुणे शहराचा नावलौकिक उंचावला.

त्यावेळी बुद्धिबळाला फारशी प्रसिद्धी आणि पुरस्कर्तेही नव्हते. या भावंडांचे वडील प्रकाश कुंटे यांनी आपल्या मुलांच्या प्रत्येक यशस्वी कामगिरीला प्रसिद्धी मिळवून देण्यासाठी भरपूर प्रयत्न केले आणि त्यामधे त्यांना यशही मिळत होतं. आपल्या मुलांच्या प्रसिद्धीपेक्षाही पुण्यातल्या बुद्धिबळाचा प्रसार आणि प्रचार कसा वाढेल, हेच ध्येय त्यांनी सतत डोळ्यासमोर ठेवलं होतं.

बुद्धिबळ आणि खेळाडूंसाठी ट्रस्ट

अभिजित चांगलं यश मिळवत आहेत आणि त्यालाही बुद्धिबळात उज्ज्वल भवितव्य आहे, हे ओळखून आशियाई विजेतेपद मिळवल्यानंतर मृणालिनी यांनी नोकरी आणि नवोदित खेळाडूंना प्रशिक्षण यावर अधिक लक्ष केंद्रित केलं. प्रकाश कुंटे यांनी स्वतःच्या मुलांच्या बुद्धिबळ विकासाबरोबरच पुणे शहर आणि शहराच्या बाहेरच्या उदयोन्मुख खेळाडूंना कसं प्रोत्साहन मिळेल, याचाच सतत विचार केला आहे.

सुरवातीच्या काळात बुद्धिबळ खेळाडूंना लॅपटॉप घेणं सहजासहजी परवडायचं नाही, हे लक्षात घेऊनच कुंटे काकांनी बुद्धिबळ क्रीडा ट्रस्ट स्थापन केली. त्याद्वारे उदयोन्मुख आणि होतकरू खेळाडूंना लॅपटॉप, बुद्धिबळाची पुस्तकं, दरमहा आर्थिक शिष्यवृत्ती देण्याची योजना अंमलात आणली. एवढंच नाही तर या खेळाडूंना प्रसिद्धी देण्यासाठीही त्यांनी आटोकाट प्रयत्न केला आहे.

अभिजीत आणि मृणालिनी या भावंडांनीही पालकांच्या या कामाला नेहमीच हातभार लावला आहे. त्यांच्या जागी दुसरी कोणी भावंडं असती तर स्वतःच्या मुलांऐवजी इतर खेळाडूंना कशाला प्रोत्साहन देता, अशी तक्रारही आपल्या वडलांकडे केली असती.

हेही वाचा: क्रिकेटच्या पिचवर रंगतोय सतरंगी प्रेमाचा किस्सा

कुंटेंचं घर बुद्धिबळाचं माहेरघर

बुद्धिबळातल्या खेळाडूंना परराज्य किंवा प्रदेशांमधल्या खेळाडूंबरोबर डाव खेळण्याची संधी मिळावी यादृष्टीने बुद्धिबळ क्रीडा ट्रस्ट तर्फे स्थानिक स्तरापासून आंतरराष्ट्रीय स्तरापर्यंत अनेक विविध स्पर्धांचं आयोजन करण्यात येत असतं. त्यामुळे पुण्यातल्या खेळाडूंना इतर खेळाडूंबरोबर अनुभव घेण्याची संधी पुणे शहरातच उपलब्ध झाली आहे.

पुणे आणि महाराष्ट्रातल्या इतर गुणवान खेळाडूंना परदेशी प्रशिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रशिक्षण देण्याचीही संधी या ट्रस्टद्वारे वेळोवेळी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. अशा प्रत्येक उपक्रमात कुंटे कुटुंबीय आपल्या घरचंच काम आहे, असं म्हणून अक्षरशः दिवसरात्र कष्ट घेत असतात.

अभिजित यांच्याकडून मार्गदर्शन घेण्यासाठी केवळ महाराष्ट्रात नाही, तर महाराष्ट्राबाहेरचेही अनेक खेळाडू येत असतात. त्यातले काही खेळाडू अभिजित यांच्या घरीच मुक्कामाला असतात. अभिजित यांचे आई-वडीलही या खेळाडूंचा आनंदाने सांभाळ करत असतात. जणू काही कुंटे यांचं घर म्हणजे बुद्धिबळाचं माहेरघरच आहे.

उदयोन्मुख खेळाडूंसाठी लक्ष्य फाऊंडेशन

बुद्धिबळ हा काही ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धांमधला क्रीडा प्रकार नाही. बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड ही स्वतंत्र स्पर्धा असते. मात्र ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धांमधे भारतीय खेळाडूंना आर्थिक सुविधा आणि विविध कारणांमुळे फारसं यश मिळत नाही, असं लक्षात आल्यानंतर अभिजित यांनी समविचारी क्रीडा संघटकांच्या मदतीने लक्ष्य फाऊंडेशनची स्थापना केली.

या फाऊंडेशनद्वारे सब ज्युनिअरपासून वरिष्ठ गटापर्यंत वेगवेगळ्या वयोगटातल्या खेळाडूंना दरमहा आर्थिक शिष्यवृत्ती देण्याबरोबरच चांगले प्रशिक्षक, फिजिओ, मसाजिस्ट, क्रीडा मानसतज्ज्ञ, क्रीडा वैद्यकतज्ज्ञ, परदेशातल्या स्पर्धांमधला सहभाग अशा अनेक सुविधा दिल्या जात असतात.

वेगवेगळ्या क्रीडा प्रकारांमधल्या उदयोन्मुख खेळाडूंची निवड करण्यासाठी त्यांनी स्वतंत्र समिती नियुक्त केलेली आहे. सुविधा आणि शिष्यवृत्ती देण्याबरोबरच या खेळाडूंच्या कामगिरीचा वेळोवेळी आढावा घेण्याबाबत अभिजित आणि त्याचे सहकारी सतर्क असतात.

हेही वाचा: दंगल आणि लीगपेक्षा तर राणादादाने कुस्तीला ग्लॅमर दिलं

बुद्धिबळपटूंना अनोखी संधी

आयपीएल स्पर्धेनं खेळाडू आणि प्रेक्षक आकर्षित केले जातात. हे लक्षात घेऊनच अभिजित यांनी इतर संघटनांच्या मदतीने महाराष्ट्र चेस लीग ही व्यावसायिक स्तरावरची स्पर्धा आयोजित करत देशातल्या खेळाडूंना एकत्र पाहण्याची संधी पुणेकरांना उपलब्ध करून दिली. ही स्पर्धा म्हणजे खर्‍या अर्थाने बुद्धिबळाचा आनंद घेण्याची पर्वणीच ठरली होती.

क्रिकेटमधे नवोदित खेळाडूंसाठी सचिन तेंडुलकर जसा आराध्यदैवत असतो, तसाच बुद्धिबळ खेळाडूंसाठी पाच वेळा विश्वविजेतेपद मिळवणारा विश्वनाथन आनंद हा आराध्य दैवतासारखा असतो. महाराष्ट्र चेस लीगद्वारे या महान खेळाडूबरोबर संवाद साधण्याची संधी पुण्याच्या बुद्धिबळपटूंना मिळाली होती.

कायम प्रशिक्षकाच्या भूमिकेत

अभिजित स्वतः एका पेट्रोलियम कंपनीत मोठ्या पदावर आहेत. पेट्रोलियम महामंडळातर्फे बुद्धिबळपटूंना नोकरी मिळवून देण्यासाठी त्यांनी भरपूर प्रयत्न केले आहेत. त्यामुळे अनेक गुणवान खेळाडूंची भविष्यातली आर्थिक चिंता मिटली आहे.

जर आर्थिकद़ृष्ट्या कोणतीही चिंता नसेल तर खेळाडूंची कामगिरी आपोआप अव्वल दर्जाची होते. हे लक्षात घेऊन अभिजित यांनी गुणी खेळाडूंची आर्थिक चिंता कमी करण्याचे ध्येय डोळ्यासमोर ठेवले आहे.

अभिजित यांना खेळाडू म्हणून अजूनही भरपूर संधी उपलब्ध आहेत. पण महाराष्ट्रातल्या नैपुण्यवान खेळाडूंना चांगल्या मार्गदर्शकाची आवश्यकता आहे, हे ओळखूनच त्यांनीही प्रशिक्षकाच्या भूमिकेवर जास्त लक्ष केंद्रित केलंय. त्याच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचे खेळाडू घडले आहेत.

हेही वाचा: 

जमाना मीमचा आहे!

नेपाळमधल्या सत्तासंघर्षामागचं कारण काय?

मनातला रावण काढायची ‘ऊर्मी’ देणारा स्वदेस

आपले पूर्वज नॉनव्हेज खायचे, दारू प्यायचे का?

जगात सर्वात जास्त वापरलं जाणारं इमोजी कोणतं?

तुमचा फेसमास्क WHO नं सांगितल्यासारखा आहे का?